Uw recht op privacy.

© 2010 Hein Pragt

In Nederland is het recht op privacy vastgelegd in de artikelen 10 tot en met 13 van de Nederlandse Grondwet. Een belangrijk onderdeel van privacy, de bescherming van persoonsgegevens, wordt sinds 1 September 2001 voor een groot deel nader geregeld in de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp). Voordien werd dit in de Wet persoonsregistraties (Wpr) geregeld. Naast de Wbp regelen onder meer de Wet Politieregisters en de Wet gemeentelijke basisadministratie de bescherming van persoonsgegevens. Enkele organisaties die zich met de privacy van de Nederlandse burger bezig houden zijn het College bescherming persoonsgegevens, Bits of Freedom (privacy op het internet), Privacy Invasion en Buro Jansen & Janssen.

Big Brother (‘Grote Broer’) is een begrip uit de dystopische roman 1984 van George Orwell en, hiervan afgeleid, ook de naam van een oorspronkelijk Nederlands televisieprogramma dat vanaf 1999 enige jaren spraakmakend is geweest. In zijn in 1948 geschreven roman ‘1984’ schetst Orwell een onmenselijke dictatoriale eenpartijstaat die in alle opzichten volledig beheerst wordt door de Partij. De alom aanwezige leider van de Partij en het land wordt Big Brother genoemd. Iedere bewoner van het land wordt continu in de gaten gehouden via camera's die zelfs in de huizen zijn geïnstalleerd. Dit gebeurt onder de slogan ‘Big Brother is watching you’ (‘Grote Broer houdt je in de gaten’). Op tal van plaatsen worden in Nederland gegevens van personen verzameld en bewaard. Daarvan zijn wij ons als consument slechts gedeeltelijk bewust. Wie bijvoorbeeld op een website gegevens invult, kan ervan uitgaan dat deze ook zullen worden bewaard. Daar heeft u ook plezier van, de volgende keer hoeft u uw adres niet meer op te geven als u een kaartje bestelt.

Maar zijn wij ons er wel altijd van bewust wanneer gegevens worden verzameld, en wat gebeurt er met deze gegevens? Wie heeft er toegang toe? Het is met de Nederlandse wetgeving op dit vlak niet goed gesteld. De privacy van de burger wordt slecht gerespecteerd, slechter nog dan menig land in het voormalige oostblok. Op een Europese lijst met 28 landen staat Nederland op een beschamende 21ste plaats. Het opmerkelijke is echter dat maar weinig Nederlanders zich hier druk over lijken te maken. Maakt het ons nog wel uit welke gegevens er allemaal over ons worden bewaard? Of hebben we gewoon niets meer te verbergen?

De informatiesamenleving ontwikkelt zich razendsnel tot een glazen samenleving waarin niemand meer onbespied door het leven kan gaan. “OV-chipkaart, rekeningrijden, verwijsindex risicojongeren, het elektronisch kinddossier, het elektronische patiëntdossier, één uniek persoonsnummer voor iedereen, het bewaren van alle telecommunicatiegegevens van alle 480 miljoen Europese burgers, vergaande koppeling van bestanden en profilering, zoekmachines die over je schouder meekijken, spyware, volledig dekkend cameratoezicht. Binnenkort krijgen we rekeningrijden, overal kan de overheid onze auto volgen en weet dus precies waar we wanneer geweest zijn. Indien gewenst kan direct uitgezocht worden waar een voertuig zich bevind, of welke route is afgelegd. Dit is een enge ontwikkeling en het gaat (gelukkig in) in tegen de privacy wetgeving. Maar ook deze wet is zo aangepast.

Wantrouwen

Ik zou waarschijnlijk minder problemen met de beperkingen van privacy hebben wanneer ik de garantie zou hebben dat overheid en justitie geen fouten maken. Uit vele persberichten en ervaringen van de laatste jaren weet ik dat dit onmogelijk is. Wat ik minimaal zou eisen is dat justitie zijn best doet om eventuele fouten te erkennen en opsporing methodes en bewijzen kritisch te bekijken. Een recent voorbeeld van het falen van ons rechtstelsel is de Schiedammer parkmoord. In deze strafzaak bleek achteraf dat de veroordeelde, ondanks alle beroepsprocedures doorlopen te hebben, toch onterecht veroordeeld was. Hier is een onschuldig mensenleven verwoest en de schade die aangericht is, zowel economisch als psychisch, is niet te compenseren of te herstellen. Het is geen prettig gevoel dat dit als zwaard van Damocles boven ieders hoofd kan hangen. De meeste mensen willen hun privacy wel opofferen wanneer ze daarvoor in veiligheid kunnen leven, maar de realiteit is dat zelf met alle privacy beperkende middelen aanslagen niet voorkomen kunnen worden. Wanneer macht, gekoppeld aan persoonsgegevens een individu ten onrechte in de weg zit, dan worden mensen pas kwaad. Bijvoorbeeld een moeder wier zoontje naar een nieuwe school ging en zij er achter kwam dat de oude school het dossier van haar zoontje had doorgeven aan de nieuwe, zonder dat ze wist dat dit dossier bestond. Of de KPN die een paar jaar geleden per ongeluk de namen en adressen van mensen die een geheim nummer hadden verkocht heeft. Nog een schrijnend voorbeeld is een jonge moeder die midden in de nacht van haar bed werd gelicht en afgevoerd werd naar een cel, omdat iemand haar gestolen telefoon had gebruikt om een Kamerlid te bedreigen. Een man die onderweg naar een feestje per ongeluk in een preventief fouilleergebied terecht komt, in zijn kruis gepakt wordt en wanneer hij zich kwaad maakt zo op het politiebureau zit. Dit zijn slecht enkele van de vele voorbeelden van de laatste jaren.

Preventief fouilleren, cameratoezicht, legitimatieplicht als deze maatregelen die de burgerrechten van Nederlanders inperken worden geruisloos ingevoerd. De wetten worden met het grootste gemak door de Eerste en Tweede Kamer geloodst en waarschuwingen van deskundigen die Nederland steeds vaker typeren als controlestaat krijgen weinig aandacht. Actiegroepen die zich druk maken om burgerrechten en privacy worden niet serieus genomen of krijgen amper aandacht, terwijl in bijvoorbeeld Amerika er tientallen burgerrechtengroepen zeer actief zijn. Helaas denken de meeste mensen in Nederland “zolang het mij maar niet gebeurd wil ik me er geen zorgen over maken” en “ik heb toch niets te verbergen!”.

Omgekeerde bewijslast

In Nederland gaat het, voor zover bekend, nog voornamelijk om reactief opsporen, de overheid verzamelt informatie nadat een misdaad is gepleegd. Het is echter een kwestie van tijd totdat onze overheid, in navolging van Amerika zogenaamd proactief gaat opsporen. Dit betekent dat de overheid en justitie gaan grasduinen in de onmetelijke berg gegevens die ontstaat doordat databestanden worden gecombineerd en gekoppeld, om zo potentiële verdachten in kaart te brengen. Wanneer u per ongeluk aan een dader profiel voldoet en uw GSM aangeeft dat u ook nog in de buurt van het misdrijf was (omdat u door deze straat liep) dan moet u maar gaan bewijzen dat u onschuldig bent. Wanneer u het tegendeel niet kunt bewijzen, bent u dus schuldig. Nog een stap verder gaat het wanneer de georganiseerde misdaad de gegevens gaat manipuleren en elektronisch bewijs gaat maken waarbij u als dader aangemerkt gaat worden zodat de echte misdadigers vrijuit gaan. Dit ligt zo voor de hand dat we ons hier wel degelijk zorgen over moeten maken, omdat anders straks onze cellen vol zullen zitten met onschuldige mensen die op basis van het tegendeel niet kunnen bewijzen in plaats van de echte misdadigers veroordeeld zijn.

Veel mensen maakt het allemaal niet zoveel uit, maar wie wel hecht aan privacy moet de gelegenheid hebben eigen grenzen te stellen. Weinig mensen lijken wakker te liggen van de mogelijke inbreuken op privacy, maar als we niet oppassen worden we straks allemaal wakker in een samenleving die we niet gewild hebben. Wilt u meer over dit onderwerp weten kijk dan eens op de site van: cbpweb.nl

(c) H.M. Pragt 2008

Anoniem surfen

Maar wat kunt u doen tegen de grote jongens op Internet en de Big Brothers die overal klaar staan om uw surfgedrag op te slaan en er voorbarige conclusies uit te trekken. U wilt enige privacy, niet dat u iets te verbergen heeft maar niet iedereen hoeft alles van u en uw surfgedrag te weten. De link onder dit artikel wijst naar een hele goede dite met een cursus anoniem internetten voor beginners! Hier kunt u veel informatie over uw privacy terwijl u surft op het world wide web vinden. Internet opent deuren naar nieuwe en opwindende mogelijkheden zoals online winkelen, leren en amusement, maar het surfen brengt ook risico's met zich mee voor de veiligheid van uw computer en persoonlijke gegevens als u zich niet voldoende hebt voorbereid. Het installeren van firewalls en antivirus software is nuttig, maar niet voldoende om uw online privacy te beschermen. Het doel van deze site is om u meer inzicht te geven in de mogelijkheden en beperkingen van privacy bescherming via anonymous proxyservers. De maker heeft deze site gemaakt nadat hij constateerde dat er te weinig sites in het nederlands zijn met recente informatie over dit onderwerp. Het is voor iedereen met enige basiskennis van het internet mogelijk om anoniem te surfen op de websites van uw keuze, en daarmee uw computer privacy te beschermen. Dit heeft onmiskenbaar voordelen als u weet wat de gevaren zijn. Op de site staat een duidelijke uitleg hoe u gebruik kunt maken van een anonieme proxy server en een uitgebreide lijst van deze anonieme proxy servers. (link: website anoniemsurfen.nl)

(c) H.M. Pragt 2008

Wanneer iemand anders uw pc start, of achter uw pc gaat zitten bijvoorbeeld omdat u even weg bent, kan deze persoon met een beetje moeite precies zien wat u allemaal gedaan heeft. Hij kan zien aan welke documenten u hebt gewerkt, welke websites u hebt bezocht, wat u heeft gedownload enz. Tijdens het werken met de computer worden uw handelingen bijna letterlijk vastgelegd dit om autoaanvullen e.d. mogelijk te maken en in de meeste programma’s een lijst van recente documenten te tonen. De moderne computer bewaart dus omwille van het gemak veel informatie, eigenlijk te veel. Zeker in situaties waarbij ook andere mensen aan uw computer werken dient u zich hiervan bewust te zijn. Wat u het beste kunt doen is af en toe, bijvoorbeeld voor het afloggen al uw 'sporen' te wissen. Hiervoor bestaat er een handig gratis programma.

CCleaner is een goed en snel programma om uw pc op te schonen. Het programma ruimt de tijdelijke bestanden, gebruikerssporen, cookies en internetsporen (waaronder surfgeschiedenis, ingetypte adressen en automatisch aangevulde woorden) van alle bekende Internet browser grondig op. Bovendien wist CCleaner de sporen van de lijsten van laatst geopende bestanden van heel veel programma's. Ook kan CCleaner de index.dat bestanden en onnodige systeembestanden verwijderen. De software bevat de optie om tijdelijke bestanden en sporen veilig te wissen (secure file deletion: de bestanden worden meerdere malen overschreven waardoor ze niet teruggevonden kunnen worden). Verder heeft CCleaner nog wat handige tools om software mee te deïnstalleren en het startmenu te bewerken. Let op dat u de basic versie neemt, anders krijgt u de Yahoo toolbar voor Internet Explorer meegeleverd.

link: Download hier ccleaner

‘Ieder heeft, volgens de wet recht op eerbiediging van zijn persoonlijke levenssfeer', vermeldt artikel 10 van onze Grondwet:

Artikel 10
1. Ieder heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op eerbiediging van zijn persoonlijke levenssfeer.
2. De wet stelt regels ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer in verband met het vastleggen en verstrekken van persoonsgegevens.
3. De wet stelt regels inzake de aanspraken van personen op kennisneming van over hen vastgelegde gegevens en van het gebruik dat daarvan wordt gemaakt, alsmede op verbetering van zodanige gegevens.

Dit is een overzicht van privacy beperkende wetten sinds 11 september:

Februari 2000: Wet Bijzondere Opsporingsbevoegdheden (BOB). Regelt observatie, infiltratie, gebruik van informanten, afluisteren en aftappen. Voortaan mag een officier van justitie hiertoe besluiten zonder toestemming van de rechter-commissaris.

Mei 2002: Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten. Introduceert dezelfde soort bevoegdheden als de BOB, maar dan voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
[url]http://www.st-ab.nl/wetten/0662_Wet_op_de_inlichtingen-_en_veiligheidsdiensten_2002.htm[/url]

Juni 2002: Wet Preventief Fouilleren. Een burgemeester mag een gebied met kans op geweldsdelicten tijdelijk aanwijzen als veiligheidsrisicogebied. Binnen zo’n gebied kan de officier van justitie preventief fouilleren gelasten.

December 2003: Akkoord tussen de EU en de VS over de overdracht van gegevens van vliegtuigpassagiers uit de EU naar de VS.

Juni 2004: Wet Vorderen Gegevens Financiële Sector. Geeft opsporingsambtenaren de mogelijkheid bij banken naam, adres, woonplaats en informatie over financiële transacties van klanten op te vragen.

September 2004: Wet Vorderen Gegevens Telecommunicatie. Geeft opsporingsambtenaren de mogelijkheid naam, adres en postcode van abonnees op te vragen bij telefoon- en internetaanbieders. Maakt ook het opvragen van bel-, e-mail- en internetgedrag mogelijk.

Januari 2005: Algemene Legitimatieplicht. Op het niet dragen van een geldig legitimatiebewijs staat sindsdien een boete (maximaal 2.250 euro).

Januari 2006: Wet Cameratoezicht. Regelt het gebruik van cameratoezicht door overheden in openbare ruimten. Eén op de vijf gemeenten heeft intussen cameratoezicht. De helft daarvan wil het toezicht uitbreiden.

Januari 2006: Wet Bevoegdheid Vorderen Gegevens. De wet verplicht maatschappelijke instellingen en bedrijven gegevens af te staan als justitie of politie daarom vragen. Hiermee zijn vrijwel alle gegevens van burgers bij instellingen en bedrijven toegankelijk geworden voor de overheid.

Mei 2006: EU-besluit Invoering Bewaarplicht Telecommunicatie. Verplichte opslag van telefoon- en e-mailverkeer van alle 450 miljoen Europese burgers voor minimaal zes maanden en maximaal twee jaar. Eerder was die termijn drie maanden. Opslag maakt het mogelijk achteraf te bepalen wie wanneer met wie contact had.

Mei 2006: Wetsvoorstel Aanpassing Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (WIV) naar de Tweede Kamer. Als de wet wordt aangenomen, mogen veiligheidsdiensten (AIVD, MIVD) de telecomsector, de financiële en de vervoerssector verplichten gegevens over te dragen.

28 augustus 2006: Invoering Biometrisch Paspoort. Het paspoort bevat een op afstand afleesbare RFID-chip. Aanvankelijk alleen met de huidige gegevens, plus een gelaatsscan. Later (uiterlijk 2009) ook met twee vingerafdrukken. De regering wil een nationale databank van de opgeslagen gegevens aanleggen.

September 2006: Computercriminaliteit II. Deze wet introduceert nieuwe bevoegdheden tot opsporing, zoals aftappen zonder medewerking van de netwerkbeheerder.

2007: Invoering Burgerservicenummer. Vervangt het sofinummer. Wordt straks bijvoorbeeld gebruikt bij de uitwisseling van medische gegevens door ziekenhuizen en zorgverzekeraars.

2006-2008: Invoering OV-chipkaart. De OV-chipkaart is vanaf 2009 het enige geldige reisdocument (en betaalmiddel) in het Nederlandse openbaar vervoer. De reiziger haalt de kaart bij gebruik langs een elektronisch oog. Vervoerders willen gegevens van gebruikers van het openbaar vervoer bewaren en gebruiken voor marketingdoeleinden. Alle bewaarde gegevens kunnen opgevraagd worden in verband met opsporingsonderzoek.